آموزشدانستنی ها

مدار فن خودرو

موتور خودرو در یک دمای مشخص بهترین راندمان و بازده را خواهد داشت و عملکرد طولانی مدت موتور در دماهای پایین تر و یا بالاتر از آن می تواند باعث بروز خسارت های سنگین شود. سرد کار کردن موتور افزایش اصطکاک و سایش قطعات (خصوصاً قطعات متحرک) را به دنبال خواهد داشت و گرمای بیش از حد نیز ممکن است موجب سوختن واشرسرسیلندر شود. مدار فن رادیاتور از ضروری ترین مدارهای خودرو می باشد که وظیفه ی خنک کاری و تعادل دمایی موتور را بعهده دارد. این مدار در خودروهای قدیمی بسیار ساده و ابتدایی بود.

مدار ابتدایی فن رادیاتور

ساده ترین مدار فن رادیاتور شامل: فیوز، موتور فن، مهره (فشنگی فن) و سیم کشی بوده است که معمولاً برق مثبت موتور فن دایمی بوده و منفی موتور توسط فشنگی قطع و وصل می گردید. بعبارتی کنتاکت های فشنگی بصورت سری با موتور فن قرار داشتند و از آنجا که موتور فن ازجمله مصرف کننده های توان بالاست و جریان قابل توجهی مصرف می کند، تمامی جریان از کنتاکت های فشنگی عبور می کرد و ظرف مدت کوتاهی کنتاکت های فشنگی دچار سوختگی می شدند و مدار فن از کار می افتاد. این مشکل با اضافه کردن یک رله به مدار مرتفع گردید. به این صورت که فشنگی در مدار بوبین رله (مدار فرمان) قرار گرفت و منفی موتور از طریق کنتاکت های رله وصل و قطع می گردید. با انجام اینکار، عمر فشنگی افزایش یافت و از بروز مشکلات بعدی جلوگیری گردید.

 

مدار فن رادیاتور در پراید کاربراتوری

مدار فن رادیاتور پراید کاربراتوری دارای یک رله ی نرمال کلوز NC می باشد.  مثبت موتور فن از ترمینال IG2 سوییچ و از طریق فیوز ۲۰ آمپری Cooling fan تامین می شود و منفی موتور توسط رله وصل و قطع می گردد. عامل قطع و وصل رله، فشنگی فن است که بدنه ی آن در تماس مستقیم با مایع سیستم خنک کاری است. فشنگی دارای یک تک فیش می باشد که به بوبین رله متصل است.

مدار فن پراید کاربراتوری در وضعیت غیر فعال
مدار فن پراید کاربراتوری در وضعیت غیر فعال
مدار فن پراید کاربراتوری در وضعیت فعال
مدار فن پراید کاربراتوری در وضعیت فعال

این تک فیش در حالت عادی که آب سرد است از طریق بدنه ی سنسور به بدنه ی خودرو متصل است درنتیجه بوبین رله با داشتن برق مثبت از فیوز meter و بدنه از فشنگی مغناطیس شده و کنتاکت ۳۰ را از ۸۷a جدا می کند (ارتباط بدنه با موتور فن قطع می شود). اما وقتی که دمای آب بالا برود و به محدوده ی عملکرد فن برسد (در دمای ۹۱ درجه) ارتباط تک فیش با بدنه از داخل فشنگی قطع می شود، درنتیجه مغناطیس بوبین رله ازبین می رود و کنتاکت های رله به حالت عادی بازمی گردند (پایه ی ۳۰ به ۸۷a می چسبد) و اتصال بدنه ی موتور فن از این طریق تامین می شود. با خنک شدن موتور و کاهش دمای آب مجدداً بوبین رله توسط فشنگی به بدنه وصل می شود و این چرخه تا زمانیکه خودرو روشن است ادامه می یابد.

 

مدار فن در خودروهای انژکتوری

در خودروهای انژکتوری واحد کنترل موتور ECU مدار فن را مستقیماً تحت کنترل دارد. البته در برخی از خودروها انجام این وظیفه بعهده ی یک واحد الکترونیکی مجزا می باشد مثل خودروی زانتیا و یا مدل های قدیمی پژو و سمند که دارای واحد کنترل فن بودند. در خودروهای انژکتوری یک سنسور مقاومتی (سنسور دمای آب) بجای سنسور سوییچی (فشنگی فن) در مدار وجود دارد که دمای آب را بصورت سیگنال الکتریکی به ECU گزارش می کند و اینکار با تغییر در مقدار مقاومت بین دو پایه ی سنسور و تکنیک اندازه گیری جریان انجام می شود.

سنسور دمای آب

سنسور دمای آب یک مقاومت متغیر وابسته به دماست یعنی مقدار مقاومت بین دوپایه ی این سنسور با مقدار دمای بدنه ی سنسور متناسب است. این سنسورها در دو نوع NTC و PTC موجودند.

سنسور دمای آب با ضریب دمایی مثبت PTC

مقاومت این نوع سنسورها با افزایش دما بیشتر شده و با کاهش دما کمتر می شود. سنسور دمای آب به رنگ قهوه ای در زانتیا و سمند قدیمی نمونه ای از سنسور PTC می باشد.

سنسور دمای آب با ضریب دمایی منفی NTC

مقاومت این سنسور با افزایش دما کاهش و با کاهش دما افزایش می یابد. از این سنسور بوفور در خودروها استفاده شده است نظیر سنسور دمای آب سبز و مشکی در پراید.

سنسور دمای آب در دمای پایین
سنسور دمای آب در دمای پایین
سنسور دمای آب در دمای بالا
سنسور دمای آب در دمای بالا

تشریح مدار فن در خودروهای انژکتوری

در بسیاری از خودروهای انژکتوری، مدار فن بصورت دو دور است مثل پراید زیمنس و تندر ۹۰ که در آنها یک مقاومت فنری کمتر از یک اهم (حدود نیم اهمی) به مدار اضافه شده است که جریان مصرفی موتور فن را محدود می سازد. مدار دارای دو رله یکی برای دور کند و دیگری برای دور تند می باشد. برق مثبت خروجی از رله ی دور کند با عبور از مقاومت فن به موتور فن می رسد یعنی مقاومت با موتور بصورت سری قرار دارد بنابراین مقداری از ولتاژ روی مقاومت افت می کند و جریان عبوری از موتور به همان نسبت محدود می شود و موتور با توانی پایین تر از توان نامی خود به گردش در می آید (دور کند اجرا می شود)

مقاومت فن
مقاومت فن

اما اگر دمای آب به آستانه ی عملکرد دور تند که دمای ۱۰۵ درجه می باشد برسد ECU با بدنه کردن بوبین رله ی دور تند موجب می شود که برق خروجی از رله مستقیماً به موتور فن اعمال شود و موتور با حداکثر توان به چرخش درآید.

خط بازخورد یا Feed back

در مدار فن یک خط بازخورد Feed back تعبیه شده است که توسط آن ECU عملکرد موتور فن را کنترل می کند.  خروجی مقاومت فن و خروجی رله ی دورتند هردو به ذغال مثبت متصلند. دقیقاً از همین محل یک انشعاب به ECU می رود که همان خط بازخورد است یعنی برق چه از طریق رله ی دورکند و مقاومت و چه از طریق رله ی دورتند و مستقیماً به موتور فن اعمال شود خط بازخورد مثبت شده و ECU با دریافت این ولتاژ مثبت از سلامت رله و مقاومت فن مطمئن خواهد شد.

یعنی وقتی که ECU در زمان لازم، ولتاژ منفی برای بوبین هریک از رله ها می فرستد منتظر دریافت بازخورد از مدار می ماند چنانچه ولتاژ بازخورد به ECU نرسد به معنای وجود اشکال در مدار می باشد بنابراین ECU بلافاصله چراغ چک را روشن کرده و اقدامات تعریف شده را انجام می دهد مثلاً یکی از ایرادهایی که فراوان اتفاق می افتد اینست که با رسیدن دمای آب به آستانه ی دورکند چراغ چک روشن شده و فن مستقیماً با دورتند به گردش درمی آید (دورکند اجرا نمی شود) تحلیل این ایراد بسیار ساده است.

شایع ترین ایراد مدار فن

 با رسیدن دمای آب به آستانه ی عملکرد دورکند، ECU با اندازه گیری جریان مصرفی سنسور، دمای موتور را تشخیص داده و بوبین رله ی دورکند را بدنه می کند. بدیهی است که دراین حالت رله ی دورکند فعال می شود و برق خروجی از رله باعبور از مقاومت فن به موتور می رسد و ECU با مثبت شدن خط بازخورد متوجه مثبت شدن ذغال مثبت می شود.

اما اگر رله یا مقاومت فن معیوب باشند هیچ برقی به موتور فن نمی رسد و ECU هیچ بازخوردی دریافت نمی کند و این حالت برای ECU به معنای بروز ایراد در سیستم فن می باشد بنابراین بلافاصله چراغ چک را برای اطلاع راننده روشن کرده و رله ی دورتند را برای حفاظت از موتور فعال می کند. این مورد شایع ترین ایراد در مدار فن می باشد و غالباً به علت خرابی مقاومت فن یا کثیفی و زنگ زدگی اتصالات (اتصال ناقص) و یا خرابی رله ی دورکند می باشد.

نکته: در خودروی پراید جریان مصرفی موتور فن در دورکند ۹ آمپر و در دورتند ۱۴ آمپر است.

(منبع: کارساز)

منبع
کارساز
برچسب ها

22 دیدگاه

  1. ممنون از توضیحات بسیار خوب و قابل فهمی که در خصوص عملکرد رله فن و مکانیسم عملکرد اون ارائه کردید. بسیار عالی بود .

      1. سلام ممنون از توضیحاتتون ..لطفا منو راهنمایی کنید ممنون
        پراید ۹۶وقتی میخواد فن روشن بشه ۲یا ۳بار استارت میزنه وبار اخر فن کامل کار میکنه وحتی چند بار هم اصن روشن نشد ومن تا امپر رو دیدم همون لحظه ماشین رو خاموش کردم وهمون لحظه فن شروع به کار کرد ودوباره ماشین رو روشن کردم به نظر شما ایراد از کدوم فطعه میتونه باشه؟؟

        1. بادرود
          جناب پاسخ دادن بدون مشاهده خودرو و چک نکردن بسیاری از پارامترها مشکل می باشد باید این موارد یک به یک چک شود
          خرابی قطعاتی از قبیل رله های فن ، سنسور دمای آب (فشنگی دمای آب) و حتی ایسیو (ECU)
          بهترین کار اینست که شما در اولین فرصت خودرو را به متخصص برق خودرو نشان دهید.
          باسپاس

  2. من پراید کاربراتور دارم و یک فن دو دور رو ماشینم نصب کردم ایا میتونم به صورت دستی دور دوم فن رو وصل کنم چون امپرم با روشن کردن کولر بالا میره ممنون میشم راهنمایی کنید

    1. با درود،
      دور تند فعال میشه؟جناب فقط آمپر میره بالا یا ماشین جوش میاره؟ شما بصورت دستی بدون مقاومت فن مستقیم به موتور فن باید برق بدین ولی بنظر باید مشکل حل کنید بیشتر توضیح بدین
      باسپاس

  3. سلام
    فن ۲۰۶ تیپ ۲ روی دور کند و تند چند امپر میشه
    من میخوام این فنو جای بجز ماشین استفاده کنم باید مدارشو چطوری ببندم و منبع تغذیه که باید استفاده کنم باید چی باشه که بهش فشار نیاد

    1. بادرود
      جریان دور کند ۱۰ و ۱۲ آمپره و جریان دور تند ۲۲ آمپر حدوداً. موتور فن ۲۰۶ توانش ۲۵۰ وات هست. در نظر بگیرین منبع باید جریان ۲۵ امپر حداقل به شما بدهد حتما منبع تغذیه مناسبی تهیه کنید اگر از پاور کامپیوتر استفاده می کنید به نوشته های کنار دقت کنید هر خط ۱۲ ولت چند آمپر می دهد. اگر قصد خرید دارید از منبع سوییچینگ صنعتی ۳۰ امپر قیمتی در حدود ۱۶۰ هزار تومن دارد تهیه کنید.
      باسپاس

  4. با سلام
    ضمن تشکر از متن بسیار کامل شما، خودرو من مدل ۹۵ هست.میخواستم ببینم امکان داره سنسور راه انداز فن رو روی درب ترموستات نصب کنم،اگر امکانش هست توضیح بفرمایید

    1. بادرود. ما این کار نکردیم و بنظر هر تغییری باید محاسبه همراه باشه اسم خودرو نفرمودین؟دلیل این کار شما؟ اگر قصد دارید خودرو زود فن بزند و مشکل دمای بالا را حل کنید می توانید ترموسوییچ فن تهیه کنید بروی سرسیلندر خودرو نصب کنید.
      باسپاس

  5. سلام.انصافا توضیحات کامل و جامعی بود.موفق باشید.سوالی داشتم:از دو فن خودرویم فقط یکی کار میکنه آیا روی کولر اثری دارد یا خیر؟ ممنونم

    1. با سلام، ببخشید بابت تاخیر.مدل خودرو نفرمودین؟ اگر خودرو از گروه پژو پارس،سمند، ۴۰۵ باشد نباید فقط یک فن کار بکند حتما به یک تعمیرکار مجرب نشان دهید زمانی که کلید کولر فعال می کنید باید هر دو فن با دور تند فعال شود.
      باسپاس

  6. سلام
    من یک خورو پی کی ۸۵ دارم که زمان استفاده از کولر دما تا ۱۰۰ بالا میره،ترموستات هم برداشتم هواگیری هم کردم، فیلر گیری هم شده، اما حالا میخوام فن رو تعویض کنم با فن دو دور، آیا امکانش هست؟ برنامش در ECU تعریف شده؟

    1. سلام و درود. اینکه برنامش تعریف شده، نه نشده. و اینکه آیا امکانش هست، چرا نیست هست ولی باید ECU رو خام کنن و سپس برنامه ی جدید روش بریزن که فن تک دور تبدیل به دو دور بشه البته اگر ECU قابلیت ارتقا داشته باشه. این سوال را باید از یک ECU ساز خبره بپرسید، من مطمئن نیستم.
      باسپاس

  7. سلام
    پراید ۸۴ دارم سیستم زیمنس … فنش روشن نمیشه باید حتما کولر بگیرم تا دمای آب بیاد پایین … ترموستاتشم عوض کردم … ممکنه فشنگی فن باشه ؟ یا رله ؟ ( البته رله فنش نمیدونم کدومه )

    1. سلام. چک کنید احتمال زیاد مشکل از رله های فن هست دو عدد رله فن کنار منبع انبساط پراید هست ، با تست لامپ خروجی رله در زمانی که دمای آب بالا ۹۰ درجه دور کند و ۹۵ درجه دور تند هست، باید برق مثبت داشته باشیم.
      بهتر هست در این مواقع از دستگاه دیاگ استفاده کنید. (نقشه مدار برای شما ارسال شد.)
      باسپاس

  8. باسلام .ممنون از راهنمای خوب شما..من یک خودرو پراید کاربراتوری دارم مدتی است که به محض اینکه میخواهم ماشین را روشن کنم فن دور کند شروع به کار میکند .حتی قبل از استارت زدن.وگاهی نیز عادی است و فن روشن نمیشود.در زمانی که فن پیش از روشن شدن متور کار میکند ماشین بسیار زیاد استارت میخورد وپس از روشن شدن درحالت ساسات میرود وچند ثانیه دود میکند ودرست میشود .چندین بار به تعمیر کار مراجعه کردم ولی نتوانستند مشگل راحل کنند ..در حالت عادی امپر اب از وسط نمیگذرد ولی کولر روشن کنم تا نزدیک قرمز میرود ولی دور تندفن کار نمیکند لطفا راهنمای کنید.ممنون.

    1. بادرود
      این عیبی که شما فرمودید احتمالا از مهره آب یا خرابی رله فن و یا حتی اتصال ناقص نیز می تواند باشد. ضمنا مدل کاربراتوری دو دور نمی باشد دور تند ندارد.
      آیا سیستم فن دستکاری کردید؟
      باسپاس

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن